الف ) دقت شده است كه تنها آن دسته از آيات مورد بحث قرار گيرد كه دلالت آنها بر نظريه‌هاى علمى روز واضح و روشن باشد . ب ) نظريهء علمى كه آيه بر آن تطبيق مىگردد ، از مسائلى باشد كه از دايرهء تئورى بيرون بوده و جزو حقايق مسلم علمى شود و در پرتو ابزار علمى و وسايل تحقيقى روز به صورت حقيقت ملموس در آمده باشد . با توجه به اين دو شرط آيات مربوط به سنن آفرينش و تطبيق آنها با اكتشافات روز بررسى شده است . به‌راستى قرآن كتاب نامتناهى و بىپايانى است و نسخهء دوم طبيعت به‌شمار مىرود كه هر چه بينش‌ها وسيع‌تر و ديدها عميق‌تر شود و هر چه در بارهء آن تحقيقات و مطالعات زيادترى انجام گيرد ، رموز و اسرار آن رخ مىنمايد و حقايق نوى از آن كشف مىشود . از كتابى كه از جانب خداى نامتناهى براى هدايت بشر فرستاده شده است جز اين انتظار نيست . كتاب او بايد به‌سان خود او نامتناهى و ويژگى مقام ربوبى را دارا باشد و در نماياندن انتساب خود به حق و مبدأ عالم ، به دليل و برهانى نياز نداشته باشد و به‌سان خورشيد ، خويش را بنماياند و محيط را روشن سازد . پيامبر عالىقدر در سخنان خود به خصيصهء « نهايت ناپذيرى » قرآن اشاره مىكند و مىفرمايد : « ظاهره أنيق وباطنه عميق لاتحصى عجائبه ولا تبلى غرائبه ؛ « 1 » قرآن ظاهرى زيبا و باطنى عميق دارد . شگفتىهاى آن پايان نمىپذيرد و تازه‌هاى آن كهنه نمىشود » . امير مؤمنان نيز در يكى از خطبه‌ها به اين خصوصيت اشاره مىكند و مىفرمايد : « سراجاً لا تخبو توقّده وبحراً لايدرك قعره ؛ « 2 » قرآن مشعل فروزانى است كه فروغ و تابش آن به خاموشى نمىگرايد و درياى عميقى است كه فكر بشر به ژرفاى آن نمىرسد » .

--> ( 1 ) . اصول كافى ، ص 591 . ( 2 ) . نهج البلاغه ، خ 193 .